Glavni grad iz godine u godinu bilježi oslabljeno stanje kvaliteta vazduha, naročito tokom zimskih mjeseci, piše Pobjeda.
Tako je bilo i prethodne sedmice, kada je koncentracija PM10 čestica u vazduhu u večernjim satima išla i šest do sedam puta iznad dozvoljenih vrijednosti, a u jutarnjim časovima i preko tri puta iznad dozvoljenog.
Proteklih dana bila je izuzetno visoka i koncentracija PM2,5 čestica.
Osnovni uzrok zagađenja vazduha u glavnom gradu je ogroman broj starijih vozila na dizel i benzinski pogon i saobraćajne gužve.
Povećanju nivoa zagađenja vazduha tokom zimskih mjeseci doprinosi i grijanje domaćinstava na čvrsta goriva. Takođe, mikroklima u Podgorici u posljednje dvije decenije se prilično promijenila, pa izostanak sjevernog vjetra dodatno utiče na zadržavanje zagađujućih materija u vazduhu i atmosferi. Izražen je problem i velikog broja divljih deponija i paljenja komunalnog otpada, prvenstveno otpadnih guma, što dodatno doprinosi zagađenju.
Na sve ove probleme za čitaoce Pobjede ukazuje direktorica Centra za klimatske promjene UDG Ivana Vojinović i upozorava na činjenice da Crna Gora nema nacionalnu strategiju upravljanja kvalitetom vazduha, te da nemamo lokalne planove upravljanja kvalitetom vazduha za najugroženije gradove, među kojima je i Podgorica.
Navodeći da iz sezone u sezonu pribjegavamo ad hok mjerama, govori o tome na koji način bi trebalo sprovoditi adekvatne i dugoročne mjere u cilju očuvanja kvaliteta vazduha i zdravlja životne sredine i građana.
Vojinović
UZROCI
Vojinović upozorava da Crna Gora iz godine u godinu bilježi pogoršano stanje kvaliteta vazduha u nekoliko opština među kojima dominiraju Pljevlja, ali da posljednjih godina tokom zimskih mjeseci bilježimo veoma ozbiljne i zabrinjavajuće parametre i u Bijelom Polju, Nikšiću i Podgorici.
– Glavni grad Podgorica iz godine u godinu bilježi oslabljeno stanje kvaliteta vazduha, naročito tokom zimskih mjeseci, kada uglavnom dolazi do prekoračenja emisije PM čestica iznad dozvoljenih vrijednosti koje su predviđene Zakonom o zaštiti vazduha, a to su vrijednosti koje su prenijete iz okvirne direktive o kvalitetu vazduha Evropske unije – navodi Vojinović.
Kao osnovni uzrok zagađenja vazduha u glavnom gradu ističe ogroman broj starih vozila na dizel i benzinski pogon i saobraćajne gužve.
– Izuzetno je veliki broj putničkih vozila koja se nalaze na ulicama Podgorice. U pitanju su vozila stara u prosjeku 14–15 godina, među kojima dominiraju ona sa unutrašnjim sagorijevanjem – dizel i vozila na benzinski pogon, a malo je učešće hibridnih i električnih vozila koja ne doprinose zagađenju vazduha. Dakle, saobraćaj u Podgorici za razliku od ostalih crnogorskih gradova gdje imamo prisutno veće zagađenje vazduha, posebno se ističe, tako da bi donosioci odluka na državnom, a posebno na lokalnom nivou, trebalo da posvete više pažnje unapređenju sistema saobraćaja, odnosno prelaska na održivi transport, a to znači elektrifikacija javnog prevoza, povećane subvencije i fizičkim i pravnim licima prilikom kupovine hibridnih vozila, kao i podsticanje biciklizma, pješačenja i olakšavanje protoka saobraćaja, jer svi koji borave u glavnom gradu znaju kakvo je zagušenje saobraćaja, a sve to dovodi do povećane emisije, u ovom slučaju azotnih oksida i PM čestica – poručuje Vojinović.
Kako dodaje, ono što je sa saobraćajem podjednaki uzrok ovako povećanog nivoa zagađenja vazduha u Podgorici tokom zimskih mjeseci jeste grijanje domaćinstava na čvrsta goriva.
– Koristi se drvo kao energent za grijanje znatnog broja domaćinstava i to uzrokuje povećane emisije zagađujućih materija koje se zadržavaju u atmosferi, naročito ukoliko se koristi drvo koje nije dovoljno suvo, pa ne dolazi do njegovog potpunog sagorijevanja, ali i to ukoliko se dimnjaci na individualnim objektima nedovoljno čiste – objašnjava Vojinović.
Ističe da se mikroklima u Podgorici u posljednje dvije decenije prilično promijenila, što dodatno utiče na nivo zagađenja.
– I mikroklimatski uslovi i te kako utiču na zadržavanje zagađujućih materija u atmosferi. Sve manje imamo vjetrovitih dana, onog tipičnog podgoričnog sjevera, a on je ključni prirodni ventilator i faktor koji vrlo lako i brzo i bolje nego neka tehnička rješenja može da eliminiše zagađenje koje se koncentriše u vazduhu i atmosferi. Ova promijenjena klima utiče na to da Podgorica ima veće zagađenje u odnosu na neki raniji period, vidimo da obje mjerne stanice u gradu, i na Zabjelu i u Bloku pet, pokazuju povećane emisije zagađujućih materija – objašnjava naša sagovornica.
Naglašava da mi u Podgorici, kao najvećoj jedinici lokalne samouprave i administrativnom i privrednom centru u zemlji, imamo izražen problem divljih deponija, te da paljenje nelegalno odloženog otpada dodatno doprinosi zagađenju vazduha.
– To paljenje otpada, naročito kada su otpadne gume u pitanju, ali i ostalog, negativno utiče na kvalitet vazduha. Čitav taj dijapazon najrazličitijih zagađujućih materija se automatski emituje u atmosferu i negativno utiče, prije svega na stanje zdravlja lokalnog stanovništa, upravo onog koje čini taj prekršaj (pali otpad), što je apsolutno zabranjeno, a samim tim i na pogoršanje stanja kvaliteta vazduha – priča Vojinović.
STRATEGIJA
Direktorica Centra za klimatske promjene UDG smatra da se Podgorica manje-više bori sa brojnim izazovima usljed kojih dolazi do zagađenja vazduha.
– Neki od njih su lako rješivi, kao striktno sankcionisanje bilo kojeg vida paljenja otpada. Drugi zahtijevaju rješenja na duži rok, poput uvođenja sistema održivog saobraćaja… To je zapisano u svim našim strateškim dokumentima 10 – 15 godina, ali su pomaci na tom planu nedovoljni. Iz godine u godinu, tipično krajem decembra i tokom čitavog januara, pričamo o ovoj temi. Onda ona utihne do naredne sezone i tako se iz stalno pogoršava stanje kvaliteta vazduha i povećavaju zdravstveni problemi… Najveća odgovornost je na nadležnim institucijama. Za Podgoricu svakako je važan prelazak na održivi sistem saobraćaja i tu se mora mnogo ozbiljnije pristupiti. Znam da je sve to finansijski zahtjevno i da zahtijeva dugoročan proces u koji se mora mnogo ozbiljnije zakoračiti, nego što je to urađeno do sada. Da pokušamo da na neki način relaksiramo stanje kvaliteta vazduha s kojim smo suočeni i tokom ove sezone – poručuje Vojinović.
Smatra da bi u cilju poboljšanja kvaliteta vazduha u Podgorici građani, u mjeri u kojoj im to dozvoljavaju ekonomski uslovi, trebalo da umjesto grijanja na drva prelaze na druge energente.
– Posljednje dvije godine imamo mogućnost kao domaćinstva da dobijemo subvencije od Eko-fonda za nabavku energetski efikasnih sistema grijanja, što jeste ekonomska povoljnost za sve. Uz značajne subvencije Eko-fonda možemo svi da pređemo na energetski prihvatljivije načine grijanja, koje neće značiti emisije štetnih materija u atmosferu. Građani treba da znaju da prelaskom na tako nešto, uz korišćenje subvencija države, pomažu i sebi, tj. kvalitetu zdravlja i života u svojim stambenim objektima, a sa druge strane ne doprinose zagađenju vazduha – priča Vojinović, uz napomenu da ove subvencije država treba i dalje dodatno da podstiče.
Ističe da donosioci odluka, u konkretnom slučaju Glavni grad Podgorica i Država Crna Gora, moraju veću pažnju da posvete ovom pitanju.
– Svi koji se bavimo ovom politikom podsjećamo da u posljednjih pet godina Crna Gora nema nacionalnu strategiju upravljanja kvalitetom vazduha. Nemamo lokalne planove upravljanja kvalitetom vazduha za najugroženije gradove – to su opštine Pljevlja, Bijelo Polje, Nikšić i Podgorica. To je zaista neprihvatljivo, iz sezone u sezonu pribjegavamo ad hok mjerama, koje nijesu sistematizovane na adekvatan način srazmjerno problemu s kojim smo suočeni tokom svake sezone – zaključuje Vojinović.
U utorak veče koncentracija PM10 čestica iznosila 363,3 µg/m3, prije dvije noći bila 307,6 µg/m3
Na mjernoj stanici u Ulici Meše Selimovića u Bloku pet, u subotu veče u 23 sata vrijednost PM10 čestica iznosila je 307,6 mikrograma po kubnom metru (µg/m3), što je više nego šestostruko u odnosu na dozvoljenu srednju dnevnu vrijednost koja je 50 µg/m3.
U devet sati juče ujutro iznosila je 82,1 µg/m3. U 22 sata u petak veče izmjereno 227,8 µg/m3, skoro pet puta više od dozvoljenog, dok je u dva sata poslije ponoći (19. decembar) izmjereno čak 301,6 µg/m3. U 20 časova u četvrtak veče (18. decembra) izmjereno je 247,3 µg/m3, a slična situacija bila je i nekoliko sati prije i poslije tog mjerenja, dok je u 11 sati ujutro toga dana izmjereno 155, 6 µg/m3.
U srijedu u 23 sata izmjereno je 218,7 µg/m3, a u devet časova toga ujutro 123 µg/m3.
Još gora situacija bila je u utorak 16. decembra u 22 sata, kada je na mjernoj stanici u Bloku pet koncentracija PM10 čestica iznosila čak 363,3 µg/m3, odnosno više od sedam puta iznad dozvoljene srednje dnevne vrijednosti. U 10 sati ujutro tog dana izmjereno je 159,8 µg/m3.
U ponedjeljak (15. decembar) u 22 sata iznosila je 296, µg/m3, a slična situacija bila je i nekoliko sati prije i poslije tog mjerenja. Svih ovih dana izuzetno visoka bila je i koncentracija PM2,5 čestica koja je, na primjer u ponedjeljak u 22 sata iznosila 225,4 µg/m3. U isto vrijeme u utorak veče iznosila je 268,7 µg/m3, a u subotu veče 201,5 µg/m3.
Vojinović ukazuje na važnost informisanja i edukacije o tome kako zagađenje vazduha utiče na naše zdravlje.
– Mi jesmo obaviješteni preko sredstava javnog informisanja svakog dana o kvalitetu vazduha na teritorijama najugroženijih crnogorskih opština, pa i Podgorice. Ali, potrebno je i da se edukujemo o tome što znači umjereno dobar kvalitet vazduha, loš kvalitet vazduha, dobar kvalitet vazduha – navodi Vojinović.
Informacije o kvalitetu vazduha, odnosno nivou PM čestica, građani mogu pratiti na sajtu Agencije za zaštitu životne sredine.
