Piše: Prof. dr sci Vojo Laković
Redovni profesor i dekan Fakulteta bezbjednosnih nauka PIM Univerziteta u Banjoj Luci
Aktuelna blokada Anketnog odbora za ispitivanje slučaja „crnih trojki“ i politički motivisanih napada predstavlja klasičnu institucionalnu sabotažu. Tamo gdje partijski interesi parališu Skupštinu, rješenje nudi Ustav Crne Gore.
Skupština ima istorijsku šansu da parlamentarni veto prevaziđe izglasavanjem državnog referenduma o otvaranju tajnih dosijea i lustraciji, po uzoru na provjerene evropske modele.
Pravni apsurd i sefovi ANB-a
Nevjerovatan je paradoks crnogorskog društva: danas lakše u italijanskim arhivima možemo saznati ko je primao apanaže od fašističkog okupatora, nego ko je uništavao živote građana u ime totalitarne službe.
Dosijei bivše UDBE i SDB-a i dalje ostaju zaključani u sefovima Agencije za nacionalnu bezbjednost (ANB).
Upravo u toj zoni sumraka leži uzrok opstrukcije Anketnog odbora. Dok god su dosijei zatvoreni, oni služe za političke ucjene, diskreditaciju i kontrolu procesa – uključujući i rad samog parlamenta.
Sabotaža Odbora nije slučajnost, već sistemski otpor aparata koji decenijama parališe demokratski preporod države.
Član 2 Ustava: Vlast izvire iz građana
Kada parlamentarna većina ili skriveni centri moći blokiraju rad skupštinskih tijela, Ustav Crne Gore nudi direktan pravni mehanizam za deblokadu sistema kroz institut neposredne demokratije.
Nosilac suverenosti
Prema Članu 2 Ustava Crne Gore, građanin nosi suverenost i ostvaruje vlast neposredno i preko slobodno izabranih predstavnika.
Ako izabrani predstavnici zakažu, pravo naroda na neposredno odlučivanje je neprikosnoveno.
Ustavni osnov za deblokadu
Član 82 stav 1 tačka 17 Ustava Crne Gore eksplicitno daje nadležnost Skupštini da raspisuje državni referendum.
Pozivanje na ovaj član ujedno je i aktivacija Člana 1 Ustava, koji Crnu Goru definiše kao demokratsku državu.
Rušenje veta
Referendumsko izjašnjavanje o otvaranju dosijea i lustraciji srušilo bi politički veto partijskih elita.
Ishod referenduma bi postao ustavno i zakonski obavezujući izvor prava, dajući parlamentu direktan, neoboriv mandat za hitno usvajanje zakona po ugledu na njemački (Gauckov) ili poljski model (IPN).
Šta Skupština mora uraditi odmah?
Čekanje na referendum ili reakciju tužilaštva ne amnestira poslanike od trenutne odgovornosti. Skupština može odmah da preduzme konkretne korake:
Donijeti poseban lustracioni akt
Parlament može donijeti lex specialis koji se odnosi specifično na djelovanje „Crnih trojki“ i politički motivisana ubistva.
Politička lustracija odgovornih
Kroz taj akt, Skupština ima legitimitet da politički lustrira sve nosioce javnih funkcija za koje se utvrdi institucionalna odgovornost, zabranjujući im dalji rad u državnom aparatu.
Prekidanje vještačkih podjela
Iznošenjem istine na vidjelo nestaju temelji za projektovane podjele na „patriote“ i „izdajnike“, kojima su službe decenijama vladale kroz strah.
Vrijeme je za institucionalni rez
Lopta je u dvorištu parlamenta.
Pozivanjem na Član 2 Ustava i raspisivanjem referenduma, Skupština može prepustiti odluku narodu i prekinuti višedecenijsko skrivanje istine.
Bez rasvjetljavanja slučajeva poput „crnih trojki“, Crna Gora ne može graditi bezbjednu, pravnu i evropsku budućnost.
U suprotnom, parlament preuzima ulogu direktnog saučesnika u sakrivanju političkih zločina.
