Crna Gora je pokrenula ekstradicioni postupak protiv Amira Baratija, kojeg Sjedinjene Američke Države terete za učešće u masovnim sajber napadima na kritičnu infrastrukturu, u kojima je pričinjena šteta veća od 3,4 milijarde dolara, a za koje američke vlasti tvrde da su izvršeni u korist Iranskog revolucionarnog gardijskog korpusa (IRGC).
Prema navodima Uprave policije, Barati je uhapšen u saradnji sa američkim Federalnim istražnim biroom (FBI), a SAD ga terete za učešće u hakerskim napadima na najmanje 150 američkih univerziteta, kao i za krađu povjerljivih podataka i intelektualne svojine.
Nakon hapšenja predat je Višem sudu u Podgorici, koji će mu odrediti ekstradicioni pritvor. Potom slijedi postupak odlučivanja o izručenju, koji može trajati mjesecima.
Ime Amira Baratija, za kojeg policija navodi da posjeduje iransko i tursko državljanstvo, nije bilo navedeno u ranije objavljenim američkim optužnicama za sajber kriminal.
Međutim, američko pravosuđe u sličnim slučajevima često koristi takozvane zapečaćene optužnice koje se objavljuju tek nakon hapšenja osumnjičenog, čime se omogućava da se osoba godinama vodi kao bjegunac od pravde.
Navodi crnogorske policije gotovo u potpunosti odgovaraju slučaju protiv takozvane “Mabna grupe” iz 2018. godine.
Američke vlasti tada su optužile iranski Institut Mabna i devet iranskih državljana da su, u ime Iranskog revolucionarnog gardijskog korpusa, izveli sajber napade na više od 320 univerziteta širom svijeta, među kojima oko 144 u Sjedinjenim Američkim Državama.
Prema optužnici, pričinjena je šteta procijenjena na oko 3,4 milijarde dolara. Tokom napada kompromitovano je oko 8.000 korisničkih naloga profesora, istraživača i zaposlenih, dok je ukradeno približno 30 terabajta akademskih istraživanja i naučnih radova.
Nijedan od devetorice optuženih iranskih državljana nije uhapšen niti osuđen, a američko pravosuđe ih i dalje smatra nedostupnim.
Kako je Barati dospio u Crnu Goru?
Iz Uprave policije nijesu odgovorili na pitanja Radija Slobodna Evropa da li je utvrđen identitet uhapšenog, da li je u Crnoj Gori boravio pod tim ili drugim identitetom, niti da li je uhapšen po dolasku u zemlju ili tokom tranzita.
Takođe nije saopšteno da li se dovodi u vezu sa eventualnim sajber napadima na informacionu infrastrukturu Crne Gore.
Stručnjaci za bezbjednost i pravosuđe godinama upozoravaju da je Zapadni Balkan privlačan organizovanim kriminalnim grupama zbog svog geografskog položaja između Evrope, Bliskog istoka i Azije, različitih ekstradicionih režima, bezviznih sporazuma sa pojedinim državama i razvijene digitalne infrastrukture.
Profesor Fakulteta za informacione tehnologije u Podgorici Adis Balota kaže da ovo nije prvi takav slučaj u regionu.
“Takvi napadi nijesu motivisani isključivo finansijskom koristi. U pitanju mogu biti vojna ili industrijska špijunaža. Sajber prijetnje ne poznaju granice, a grupe koje djeluju sa Zapadnog Balkana mogu napadati kritičnu infrastrukturu bilo koje države”, kazao je Balota za Radio Slobodna Evropa.
Iran i IRGC imaju dugogodišnju istoriju sajber operacija usmjerenih protiv SAD i drugih zapadnih država.
Grupe povezane sa Iranom ranije su bile odgovorne i za sajber napade na institucije u regionu, uključujući napad na državne institucije Albanije, koja je prekinula diplomatske odnose sa Iranom nakon optužbi za organizovanje tih napada.
Američke sajber i obavještajne službe upozorile su u aprilu ove godine na pojačane iranske aktivnosti usmjerene prema sistemima kritične infrastrukture, uključujući energetiku, komunikacije i obrazovne mreže.
