Agresija NATO na tadašnju SR Jugoslaviju počela je prije 27 godina, 24. marta 1999. godine u 19.53 časova.
Agresija na SRJ bila je presedan i izvedena je bez saglasnosti Savjeta bezbjednosti UN. Prema podacima Ministarstva odbrane Srbije, tokom NATO agresije ubijen je 1.031 pripadnik vojske i policije, a ranjena su 5.173 vojnika i policajca.
Poginulo je oko 2.500 civila, među njima 89 djece, a ranjeno je oko 6.000 civila, od toga 2.700 djece. Kao nestali vode se 25 osoba. Svjetskoj javnosti je predstavljeno da je razlog agresije bila teška humanitarna kriza na KiM, a u stvarnosti na KiM se 1998. godine dogodila serija terorističkih napada. Napadani su važni objekti, putevi, komunikacione tačke, pogranični pojas uz Albaniju, a potom i pojedine varošice.
Kao izgovor za agresiju iskorišćeni su događaji u Račku, 15. januara 1999. godine, a potom i neuspjeh pregovora u Rambujeu i Parizu. Pošto je Skupština Srbije potvrdila da ne prihvata odluku o stranim trupama na teritoriji Srbije, uz predlog da Ujedinjene nacije nadgledaju mirovno rješenje na Kosovu i Metohiji, NATO je započeo vazdušne udare.
Naredbu za napad dao je tadašnji generalni sekretar NATO-a Havijer Solana. Prema saopštenju Generalštaba Vojske Jugoslavije, u prvom naletu 24. marta gađano je više od 20 objekata. Prvi projektili su pali u 19.53 časova na kasarnu u Prokuplju, gdje je stradao vojnik Boban Nedeljković, koji je prva žrtva agresije. Slijedili su udari na Prištinu, Kuršumliju, Batajnicu, Straževicu. Paralelno, gađani su predajnici i sistemi veze na Jastrepcu i drugdje, kao i Straževica u Rakovci.
Pogođen je i Danilovgrad, gdje je poginuo vojnik Saša Stojić iz Beograda, kao i aerodrom Golubovci kod Podgorice. Najviše je ciljan prostor Kosova i Metohije, a onda i Beograd, Novi Sad, Niš, Leskovac, Sombor, Subotica, Podgorica, Herceg Novi i Luštica u Boki. NATO je započeo bombardovanje sa brodova u Jadranu, kao i iz četiri vazduhoplovne baze u Italiji. Iako su prijetnje vojnom intervencijom postojale od početka devedesetih, agresija NATO na SRJ je zapravo pripremana tokom 1998. godine. U knjizi “Moderno ratovanje” Vesli Klark nije krio da je planiranje agresije NATO protiv SRJ “sredinom juna 1998. uveliko bilo u toku”.
U proljeće 1998. godine pogranični pojas opština Dečani i Đakovica bio je zona masovnih terorističkih aktivnosti. Dečani su bili u višemjesečnom okruženju, bez struje i telefonskih veza, a teške borbe vođene su u aprilu i maju. Početkom juna teroristička tzv. OVK objavila je mobilizaciju, koja je podrazumijevala obavezan odaziv pod oružje svih Albanaca od 18 do 55 godina, što je značilo da je na djelu oružana pobuna. Vojska Jugoslavije u operacije je prvi put uključena prvog dana juna, pa su Dečani deblokirani nakon višednevnih borbi.
U međunarodnoj javnosti pojavile su se lažne tvrdnje da je u Albaniju prebjeglo 20.000 lica, a dodatnih 8.500 u Crnu Goru. Vlasti SRJ su pokušale da na bezočnu propagandu odgovore organizovanjem posjeta diplomata iz Beograda Kosovu i Metohiji, ali su potonja obraćanja tih diplomata bila sasvim prilagođena politikama njihovih vlada, nezavisno od stvarnog stanja na terenu. Istovremeno, u zapadnim medijima na djelu je bila propaganda sa potpuno neistinitim informacijama o zbivanjima na Kosovu i Metohiji. Čelnici SAD i EU, paralelno, optuživali su Srbiju za navodno etničko čišćenje, ratne zločine i humanitarnu katastrofu.
Ponovo su zabranjeni komercijalni letovi avioprevoznika iz SRJ, a 8. juna Savjet bezbjednosti UN zabranio je investiranje u SRJ. Vojni ministri zemalja NATO donijeli su 11. juna 1998. godine deklaraciju o pripremi za vojnu intervenciju na KiM. Trupe NATO-a raspoređene su u Albaniji i Sjevernoj Makedoniji, a polovinom juna izvedene su vojne vježbe NATO nazvane “Odlučni orao” na samoj granici Srbije. Pripadnici OVK napali su Orahovac 17. jula. Bio je to prvi njihov pokušaj zauzimanja većeg mjesta.
Tokom prva dva dana albanski ekstremisti zaposjeli su ključne objekte, opštinu, poštu, dom zdravlja, a telefonske veze i snabdijevanje strujom su prekinuti. Brojni Srbi su kidnapovani i masakrirani. Vojska Jugoslavije i policija oslobađanje Orahovca započinju 18. jula. Grad je oslobođen poslije dvodnevnih borbi 19. jula, ali su borbe nastavljene i sutradan.
Najmanje 110 Srba civila u toj zoni je oteto, počev od 11. jula. Pronađeni su posmrti ostaci 42 žrtve. Savet NATO je 12. oktobra 1998. godine doneo odluku o usvajanju naredbe za aktiviranje snaga. Sjutradan je tadašnji predsjednik SRJ Slobodan Milošević potpisao sporazum sa specijalnim izaslanikom SAD za Balkan Ričardom Holbrukom, a dogovoreno je da posmatrači OEBS nadgledaju mirovni proces na KiM. Određeno je smanjenje broja pripadnika Vojske Jugoslavije na prostoru KiM na broj s početka 1998. godine, kao i da niko ne može biti pozvan na odgovornost zbog krivičnih djela tokom oružane pobune. Uprkos sporazumu, poslije sastanka Savjeta NATO-a, 30. januara 1999. godine zvanično je objavljeno da je NATO spreman da pokrene udare protiv SRJ.
Uslijedilo je dodatno raspoređivanje NATO trupa u Albaniji i Makedoniji. Inscenirani su potom pregovori u Rambujeu i Parizu od 6. februara do 19. marta, a delegacija SRJ konačni ponuđeni tekst nije potpisala. Medlin Olbrajt, tadašnji državni sekrtetar SAD i glavni arhitekta vojne agresije na Srbiju, nije krila da je stepen zahtjeva upućivanih Beogradu sve vrijeme rastao, do nivoa koji je bilo nemoguće prihvatiti. Bil Klinton, tadašnji predsjednik SAD, je delegaciji američkih Srba i sam naknadno izjavio da ono što je zahtijevano od Miloševića ni on ne bi potpisao. Prijetnje bombardovanjem Srbije, po tadašnjem amabasadoru SRJ pri UN Vladislavu Jovanoviću, postojale su desetak godina. NATO je tokom 11 sedmica agresije bacio 22.000 tona projektila, među kojima 37.000 zabranjenih kasetnih bombi i onih punjenih obogaćenim uranijumom. Veliki dio infrastrukture u zemlji je razoren, privredni objekti, škole, zdravstvene ustanove, medijske kuće, spomenici kulture, crkve i manastiri. Sve zajedno, procjenjuje se, oko 50 odsto proizvodnih kapaciteta Srbije.
Razoreno je ili oštećeno oko 25.000 stambenih objekata, onesposobljeno 470 kilometara puteva i 595 kilometara pruga. Oštećeno je 14 aerodroma, 19 bolnica, 20 domova zdravlja, 18 dečjih vrtića, 69 škola, 176 spomenika kulture i 44 mosta, dok je 38 razoreno. Trećina elektroenergetskog kapaciteta zemlje je razorena. Bombardovane su rafinerije u Pančevu i Novom Sadu, što je imalo i nesagledive ekološke posledice. NATO je upotrijebio i takozvane grafitne bombe za onesposobljavanje elektroenergetskog sistema. Zgrada RTS u Beogradu bombardovana je 23. aprila, kada je poginulo 16 osoba i isto toliko ranjeno.
Zgrada Televizije Novi Sad razorena je 3. maja, na Međunarodni dan slobode medija. Ambasada Kine u Beogradu razorena je 7. maja 1999. godine. Po okončanju agresije, vlasti u Beogradu procijenile su štetu na približno stotinu milijardi dolara. Do 10. juna 1999. godine odgovarajuće službe Srbije registrovale su 18.168 avio preleta. Prema NATO izvorima, naleta je bilo 38.004, od toga 10.484 vatrenih dejstva. U prvoj fazi u dejstvima je učestvovalo svakodnevno oko 70 borbenih aviona, da bi docnije taj broj bio i oko 400 letelica. NATO nije priznao da je imao gubitaka tokom agresije na SRJ, ali se u Muzeju vazduhoplovstva u Beogradu čuvaju ostaci srušenih aviona F-117, F-16, bespilotnih letelica, krstarećih projektila.
Letelica F 117, takozvani “nevidljivi”, simbol superiornosti američke tehnologije, završila je u njivi u ataru sremskog sela Buđanovaci. Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju je 27. maja 1999, u jeku agresije na SRJ, objavio optužnicu i izdao naloge za hapšenje Slobodana Miloševića, Milana Milutinovića, Nikole Šainovića, Dragoljuba Ojdanića i Vlajka Stojiljkovića, zbog navodnih zločina na KiM. Do obustave agresije NATO došlo je poslije potpisivanja Vojno-tehničkog sporazuma kod Kumanova 9. juna 1999. godine.
Potpisivanju su prethodile posjete Beogradu Martija Ahtisarija i Viktora Černomirdina, kako bi se izvršio dodatni pritisak na Miloševića. SAD i Britanija u to vrijeme su otvoreno prijetile kopnenom invazijom na Srbiju. Početkom juna kod Bona su se sastali Viktor Černomirdin, Marti Atisari i Stroub Talbot, radi pripreme za dolazak u Beograd. Usaglasili su 2. juna sporazum u 10 tačaka, na osnovu čega su Ahtisari i Černomirdin 3. juna doputovali u Beograd. Prema kasnijim navodima, posebno grubo u Beogradu je tada nastupio Viktor Černomirdin, predstavivši Miloševiću ponuđeno kao ultimatum.
Tri dana po potpisivanju Vojno-tehničkog sporazuma kod Kumanova počelo je povlačenje snaga Srbije, odnosno SRJ sa Kosova i Metohije. Naredbu o prekidu bombardovanja Havijer Solana, tadašnji generalni sekretar NATO, izdao je 10. juna. Poslednji projektili pali su 10. juna 1999. u rejonu sela Kololeč, kod Kosovske Kamenice, u 13.30 i na kasarnu u Uroševcu oko 19.35. časova.
Bio je to 79. dan NATO agresije na SRJ.
