Generalni direktor Radio-televizije Nikšić, Nikola Marković dobitnik je Međunarodne književne nagrade „Marko Miljanov“ za 2025. godinu za roman „Ja, ChatGPT: Vi nijeste korisnici, vi ste ulazni podaci“.
Nagradu ravnopravno dijeli sa Darkom Jovovićem, koji je nagrađen za zbirku poezije „Prije nego me san dozove“.
Odluku je jednoglasno donio žiri Udruženja književnika Crne Gore na sjednicama održanim 20. i 30. aprila, u sastavu dr Radoje Femić, mr Milorad Durutović i Vladimir Popović.
„Knjiga „Ja, ChatGPT: Vi nijeste korisnici, vi ste ulazni podaci“ Nikole Markovića predstavlja izuzetno i inovativno ostvarenje savremene književnosti, koje na uvjerljiv način problematizuje odnos između čovjeka, jezika i digitalne tehnologije. Utemeljena u dugoj tradiciji metafikcije i eksperimentalnog romana, ova knjiga ne pristupa vještačkoj inteligenciji kao pukoj senzaciji, već kao novom mediju kroz koji se preispituju temeljna pitanja autorstva, odgovornosti i smisla književnog stvaranja. Markovićev tekst funkcioniše kao složena metaproza, u kojoj se proces nastajanja djela odvija kroz dijalog između ljudskog i algoritamskog glasa. Time se otvara prostor za višeslojno narativno i etičko promišljanje: dok algoritam može generisati tekst, stil i značenja, odgovornost i svijest ostaju isključivo ljudske kategorije. Upravo u tom rasponu između simulacije i autentičnosti knjiga gradi svoju ključnu tenziju“, navodi se u obrazloženju.
Kako se dalje ističe, posebna vrijednost ovog djela ogleda se u razvoju originalnog pojmovnog okvira „digitalne kosmologije“, kroz koji autor uspostavlja hibridni jezik na razmeđi mita, religije i tehnologije.
„Ovaj postupak ne samo da proširuje granice književnog izraza, već ukazuje i na dublje promjene u savremenim načinima mišljenja i razumijevanja stvarnosti. Istovremeno, knjiga se može čitati i kao snažna kritika savremenog doba, u kojem prijeti opasnost od gubitka autentičnog mišljenja i prepuštanja „gotovim odgovorima“. U tom smislu, ona nadilazi tehnološki okvir i postaje refleksija o stanju svijesti u digitalnoj epohi. Svojom formalnom hrabrošću, filozofskom dubinom i intertekstualnim bogatstvom, Markovićevo djelo se legitimno nadovezuje na tradiciju velikih eksperimentalnih romana, potvrđujući da književnost, uprkos tehnološkim promjenama, ostaje nezamjenjiv prostor ljudske imaginacije i etičkog promišljanja“, kaže se u obrazloženju.
Knjiga pjesama „Prije nego me san dozove“ Darka Jovovića, prema riječima žirija, predstavlja izuzetan pjesnički izdanak stvaralačke škole čistog, nepatvorenog lirizma. Profilisana kao zavjetna knjiga i poetski legat autora, zbirka vlastitom strukturnom sveukupnošću predstavlja, ističe se, zlatni presjek Jovovićeve poetike, u čemu se ogleda njen reprezentativni karakter.
„Snaga poetskog iskaza ove knjige očituje se u autentičnosti poetskih vizija, kao i umjetničkim rješenjima kojima su otjelotvorene. Poseban kvalitet čini usmjerenost lirskog subjekta na prostornu komponentu, dočaranu kroz simbolizaciju zavičaja – Limske doline i Vasojevića. U knjizi je semantizovana ljepota, ali i tegobnost obitavanja na podneblju koje su oblikovali specifični reljef, dramatična prošlost i jedinstven mentalitet ljudi. U tom kontekstu, poetska zbirka „Prije nego me san dozove” može se tumačiti kao svojevrsni lirski vodič kroz naznačeni prostor i ljude koji mu pripadaju. Kondenzujući u višu poetsku stvarnost lično i kolektivno, zavičajno i univerzalno iskustvo, autor je uspio da međusobno sučeljene principe spoji u vanrednu, poetski komplementarnu i sugestivnu cjelinu.
Pojedinačni pjesnički tekstovi zbirke „Prije nego me san dozove” obnavljaju pomalo zaboravljeni manir boemskog pjesništva, zasnovanog na neoromantičarskom izražajnom instrumentariju“, stoji u obrazloženju.
Otuda se, dodaju, neke pjesme situiraju u kontekst domaće i svjetske poetske tradicije koja računa na kreativni potencijal pobunjeničkog sentimenta.
„U ovoj poetskoj knjizi, kao velikoj sintezi Jovovićevog pjesništva, prisutni su gotovo svi dominantni motivi kojima je posvetio cijeli pjesnički opus. Na planu forme, u knjizi je realizovan prepoznatljivi versifikacioni model, zasnovan na predvidljivoj metrici i nepredvidljivoj metaforici preinačenja (ne)dovršenih simboličkih oblika.
Posebna vrijednost pjesničke knjige je figurativno osmišljavanje vremena, koje se konotira kao resurs u nestajanju, što aktivira logiku i duh testamentarnog pjevanja. Kao osvjedočeni pjesnik rafiniranog, melahoničnog stava prema svijetu i životu, Jovović je ovom knjigom potvrdio stvaralačku poziciju koju dosljedno zastupa: da se poezija još uvijek nije odrekla notiranja duhovnog i emocionalno-doživljajnog treperenja, te da u njoj, uprkos pomodnim intelektualističkim sterilizacijama, nijesu utrnuli damari iskonskog lirskog zova i nadvremenog gorštačkog humanizma“, zaključuje se u obrazloženju.
