Crnogorske bezbjednosne službe same su otkrile putnike sa čarter leta iz Beograda, koji su u našu zemlju poslati zbog hibridnog djelovanja, saznaje Pobjeda.
Više izvora Pobjede iz obavještajno-diplomatskog sektora iz naše zemlje i inostranstva saopštilo je da su naše službe imale informacije dan ranije da se sprema sumnjiv čarter let sa aktivistima Srpske napredne stranke, od kojih mnogi imaju kriminalni dosje.
“Do samog slijetanja aviona na aerodrom u Boki, jedina zvanična informacija koja je stigla iz Beograda bila je da je riječ o čarter letu. Sa druge strane detektovali smo prisustvo sumnjivih aktivista u Podgorici, ali i u drugim gradovima na Primorju”, saopštili su izvori Pobjede.
Rizik po nacionalnu bezbjendost
Na čarter letu srpskog nacionalnog avio-prevoznika Er Srbija, koji je 3. juna u 10.53 sata stigao u Tivat, nalazilo se osamdeset sedam osoba koje su, nakon procjene crnogorske bezbjednosne službe da njihovo prisustvo predstavlja rizik po nacionalnu bezbjednost države, pet sati kasnije vraćene u zemlju iz koje su došle.
Naime, prikupljeni operativni podaci pokazali su da je njihov dolazak trebalo da posluži kao oruđe za hibridni desant i slanje opasne političke poruke da Crna Gora bezbjednosno i organizaciono nije u stanju da organizuje Samit, te da je grupa imala jasne ciljeve: izazivanje nemira, uličnih akcija i neformalno, neovlašćeno „obezbjeđivanje“ političkih događaja tokom Samita.
Sumnja se da su organizatori ove posebne operacije željeli da iskoriste prisustvo visokih evropskih zvaničnika kako bi u ključnom momentu Crnu Goru predstavili kao nefunkcionalnu državu koja ne kontroliše sopstvenu teritoriju, niti granice.
Međutim, Agencija za nacionalnu bezbjednost je aktivirala kontraobavještajni štit, što je za posljedicu imalo brzu reakciju odbijanja ulaska putnika u našu zemlju, čime je država demonstrirala institucionalnu zrelost.
Informaciju o tome da su naše službe same identifikovale sumnjive putnike saopštio je i ministar odbrane Dragan Krapović.
Ivan Pekić, doktor nauka bezbjednosti, za Pobjedu je rekao da nije vidio demanti Krapovićeve informacije, navodeći da je akcija za pohvalu.
“Nakon što je ministar odbrane Krapović kazao da su samo obavještajne službe Crne Gore presrele informacije o dolasku čarter leta iz Beograda na tivatski aerodrom prije Samita EU – Zapadni Balkan, nijesam vidio da je neko to demantovao. Ako su ih samo one detektovale, onda mogu samo da pohvalim taj način djelovanja obavještajno-bezbjednosnih službi”, istakao je Pekić.
Komentarišući sve ono što se odigravalo u vezi sa 87 bezbjednosno interesantnih osoba koje su čarter letom stigle u Tivat dva dana prije Samita EU – Zapadni Balkan, Pekić je pojasnio što sve podrazumijevaju takve akcije. Naveo je da ovakav slučaj, posmatran iz ugla bezbjednosnih studija i prakse rada službi, „treba analizirati mnogo šire od same linije ko je šta razotkrio“.
“U avijaciji i kretanju organizovanih grupa putnika ključna stvar nikad nije jedan trenutak, nego lanac obavještajnih i operativnih indikatora. Ako govorimo o pomenutom čarter letu Beograd – Tivat i navodnoj namjeri putnika, crnogorske službe bezbjednosti, prvenstveno mislim na bezbjednosno-obavještajni sektor i graničnu bezbjednost, u takvim situacijama ne djeluju izolovano, već u okviru tri sloja”, rekao je on.
Kako je precizirao, prvi sloj je „preventivna analiza rizika putnika“ na osnovu spiska putnika.
“Kod čarter letova, posebno ako postoji politička ili bezbjednosna osjetljivost grupe, radi se tzv. profilisanje putničkog manifesta. Tu se „ne čita“ namjera u psihološkom smislu, već se ukrštaju baze podataka”, rekao je on.
U praksi, to znači da se povezuju ranija putovanja, bezbjednosne evidencije, veze sa rizičnim grupama i eventualne indikacije iz partnerskih službi.
“Drugi sloj je obavještajna razmjena podataka. Ako je zvanični Beograd dostavio informaciju, a u ovom slučaju znamo da nije, ili signalizirao određeni bezbjednosni interes, to se u praksi tretira kroz kanale međunarodne saradnje”, kazao je Pekić.
No, on se osvrnuo na niz nedovoljno preciznih informacija koje su se pojavile. Smatra „nedorečenim“ to što su se u pojedinim crnogorskim medijima pojavile informacije kako su bezbjednosne službe Francuske dostavile informaciju o spornom čarter letu. S druge strane, dodaje, to je direktno demantovao ministar Krapović iako to, kako je rekao, nije bila prvenstveno njegova uloga.
Pekić smatra da je to trebalo da urade direktori Agencije za nacionalnu bezbjednost Ivica Janović i Uprave policije Lazar Šćepanović.
Indikatori
“U profesionalnoj praksi to se ne uzima kao da je gotovo istina, nego kao indikator koji se dodatno provjerava. Ozbiljne službe nikad ne operišu na osnovu jedne informacije, bez verifikacije. Treći sloj je operativna procjena na terenu, što uključuje graničnu policiju, aerodromsku bezbjednost i eventualne kontraobavještajne strukture ANB. Tu se gledaju ponašanje, logistika, putovanje, organizacija grupa, finansiranje čartera i slični elementi. Ako postoji sumnja, mjere mogu ići od pojačanih kontrola do diskretnog nadzora”, pojasnio je Pekić.
On ukazuje i na još jednu bitnu stavku iz perspektive bezbjednosnih nauka, a to je tvrdnja o razotkrivanju namjere putnika.
“Često se u javnom prostoru to pojednostavljuje. Službe ne razotkrivaju namjere kao psihološku kategoriju, već identifikuju indikatore mogućeg rizika. Razlika je suštinska. Jedno je interpretacija, a drugo je obavještajna procjena vjerovatnoće”, precizirao je sagovornik Pobjede.
Po njemu, cijeli slučaj dodatno dobija na značaju ako se posmatra u kontekstu Zapadnog Balkana.
“S obzirom na to da Crna Gora stremi ka EU, ovakvi slučajevi gotovo uvijek imaju političko-diplomatsku dimenziju, pa se informacije koje dolaze iz jedne države ne tretiraju samo kao bezbjednosne, nego i kao potencijalni politički signal. Zato crnogorske službe moraju balansirati između zaštite nacionalne bezbjednosti, očuvanja slobode kretanja i izbjegavanja političke instrumentalizacije bezbjednosnih podataka”, ukazao je on.
U svakom pogledu, reakciju naših bezbjednosnih službi smatra pravovremenom i pored moguće dileme o učešću francuske obavještajne službe koja je bila prisutna zbog dolaska predsjednika Emanuela Makrona.
“Imali smo izjavu ministra odbrane koji je to apsolutno demantovao i kazao da su definitivno samo obavještajne službe Crne Gore to presrele. U tom domenu nijesam vidio da je neko demantovao ministra. Ako je istina da su samo crnogorske službe detektovale taj čarter let, onda mogu samo da pohvalim taj način djelovanja obavještajno-bezbjednosnih službi”, zaključio je Pekić u razgovoru za Pobjedu.
